Den Haag en film: het is een combinatie met een veel rijkere geschiedenis dan veel mensen vermoedelijk beseffen. Dat maakt het boek ‘Film in Den Haag’, samengesteld door Leendert de Jong en Elisa Mutsaers, zo’n aangename verrassing. Het rijk geïllustreerde boek brengt 130 jaar Haagse filmgeschiedenis tot leven en is niet alleen een ode aan de filmcultuur van de stad, maar vooral ook aan Den Haag zelf.
De Jong, die veertig jaar programmeur was bij Filmhuis Den Haag, en Mutsaers, eigenaar van het Film Atelier Den Haag, hebben met hulp van diverse andere auteurs een indrukwekkend overzicht samengesteld. In elf hoofdstukken en veertig kaderteksten komen tal van onderwerpen voorbij, van bekende filmmakers als Paul Verhoeven en Theo van Gogh tot Nico Crama, de Haagse godfather van de animatiefilm. Uiteraard komen ook beroemde Haagse acteurs en actrices aan bod, zoals Renée Soutendijk (Het meisje met het rode haar), Derek de Lint (De aanslag), Carel Struycken (The Addams Family) en Marwan Kenzari (Aladdin). De vele foto's maken het verhaal bovendien bijzonder toegankelijk en geven de geschiedenis letterlijk een gezicht.
De samenstellers schrijven in hun voorwoord bescheiden dat het boek geen volledige geschiedenis pretendeert te zijn, maar vooral een eerste aanzet wil geven tot het vastleggen van een intrigerende historie waarop Den Haag trots mag zijn. Die opzet is ruimschoots geslaagd. Vrijwel alle geledingen van de filmwereld komen aan bod: van bioscoopbazen en filmdistributeurs tot acteurs, regisseurs, figuranten, amateurfilmers, professionele makers, recensenten en enthousiaste filmliefhebbers.
Tekst gaat door onder foto.
Archieffoto.
Boksende kangoeroe
Het verhaal begint op 24 mei 1896, toen in de Haagsche Dierentuin, op de plek van het huidige Provinciehuis Zuid-Holland, de eerste filmvertoning van de stad plaatsvond. Het programma bevatte onder meer beelden van een Italiaanse boerendans en een boksende kangoeroe. Het is een prachtig detail dat meteen duidelijk maakt hoezeer film destijds een wonderlijke nieuwe wereld opende. Via vroege bioscopen als het Apollotheater aan de Spuistraat groeide Den Haag uit tot een stad met zo'n 25 bioscopen, waaronder bijzondere plekken als Studentenbioscoop Kriterion, het Kijkhuis en de Asta.
Een fascinerend hoofdstuk betreft de oorlogsjaren, toen Den Haag zich bijna Filmstad nummer één van Nederland mocht noemen. Filmfabrieken, journaalproducenten, ondertitelingsbedrijven en distributeurs zorgden voor een ongekende bedrijvigheid. Tegelijkertijd laat het boek zien hoe ingewikkeld die geschiedenis is: filmmakers met wortels in avant-gardekringen werkten mee aan propagandaproducties, waarbij een artistieke vorm soms de politieke boodschap moest verhullen. Juist die aandacht voor de minder gemakkelijke kanten maakt het boek meer dan een nostalgische terugblik.
Ook de vernieuwing krijgt volop ruimte. De experimentele films van Frans Zwartjes en de activiteiten van videocollectief Meatball tonen hoe Haagse makers steeds opnieuw de grenzen van het medium opzochten. Daarnaast is er aandacht voor de bijzondere aantrekkingskracht van de stad op filmsterren en regisseurs. Namen als Marlene Dietrich, Jayne Mansfield, Roman Polanski en Julie Andrews illustreren dat het chique Den Haag ook internationaal tot de verbeelding sprak. Oud-wethouder Rabin Baldewsingh belicht de grote populariteit van Indiase films in 'masala-hoofdstad' Den Haag.
Tekst gaat door onder foto.
Foto: PR.
Ocean's Twelve
Een belangrijke bron voor dit alles was het omvangrijke archief van filmmaker en filmliefhebber Piet van der Ham (1910-2006), met honderden recensies, advertenties, foto's en tijdschriftartikelen. Het gebruik van dergelijk materiaal geeft het boek historische diepgang en maakt duidelijk hoeveel speurwerk aan deze uitgave ten grondslag ligt.
Uitgedaagd door het voorwoord kan na lang zoeken maar één miniem gemis worden genoemd: in het boek ontbreekt een apart overzicht van alle bekende Nederlandse en buitenlandse films die geheel of gedeeltelijk in Den Haag zijn opgenomen, zoals Ocean's Twelve, The Hitman's Bodyguard, Tirza en Sonny Boy. Maar meer dan een bescheiden kanttekening bij een verder bijzonder geslaagde uitgave is het niet. Film in Den Haag laat zien dat onze stad veel meer is dan het decor van politiek en bestuur. De stad kent een veelzijdige filmgeschiedenis, met pioniers, eigenzinnige kunstenaars, bruisende bioscopen en internationale ambities. Dankzij de samenstellers en hun medeauteurs is een rijk stuk stadsgeschiedenis toegankelijk gemaakt. Een boek dat filmliefhebbers veel te bieden heeft, maar ook iedereen die Den Haag beter wil leren kennen.
'Film in Den Haag' wordt uitgebracht door Walburg Pers. De verkoopprijs is 34,99 euro.