Nooit mogen wij vergeten
wat oorlog betekent
in het leven van iedereen
 
Elke oorlogsdode
en er waren en zijn er miljoenen
is er één te veel
 
Zoveel mensenkinderen
onschuldig getroffen
zoveel mensen ook
die voor vrijheid vochten
 
Zijn twee minuten stilte
voldoende – genoeg?

Dat schreef Simon Vinkenoog 20 jaar geleden. Het past naadloos bij het thema van vandaag: leven met oorlog.

Want ook als het wapengekletter is weggestorven, ook als de doden zijn begraven, is een oorlog niet voorbij.

Want dan zijn er de herinneringen.

Aan de slachtoffers, aan de helden, aan de familieleden, vrienden en buren die er nooit meer zijn.

Leven met die herinneringen, met de verhalen, met de soms ook oorverdovende stilte, omdat woorden tekort schieten: dat is leven met oorlog.

Maar de verhalen die er zijn, zijn belangrijk.

Waarom?

Omdat die verhalen niet alleen gaan over de doden, maar ook over de levenden.

Hun verhalen helpen ons om te begrijpen wat er is gebeurd, waarom het gebeurde, en vooral waarom het nooit meer mag gebeuren.

Die verhalen moeten we blijven vertellen, blijven delen.

Een manier waarop we dat doen is door het plaatsen van Stolpersteinen.

Kleine gedenkstenen in de stoep waar je bijna letterlijk over struikelt terwijl je op weg bent naar de winkel, naar school, naar je werk.

Zodat je dan even denkt aan die man, die vrouw, dat kind dat daar ook ooit liep om iets heel gewoons te doen, dromen en wensen had, maar werd weggevoerd en vermoord.

Een andere manier om te zorgen dat we nooit vergeten, is deze Dodenherdenking bij dit monument,.

Het monument voor Vrede en Vrijheid

De dichter schrijft:

Nooit mogen wij vergeten
wat oorlog betekent
in het leven van iedereen

En wat we zeker nooit mogen vergeten is waarvoor al deze mensen gestorven zijn: voor onze vrijheid, voor vrede en democratie.

Voor een samenleving zonder onrecht en onderdrukking.

Het is aan ons om daar niet alleen vandaag, niet alleen morgen, op Bevrijdingsdag, maar iedere dag bij stil te staan en – vooral – naar te leven.

Hoe?

Door verdraagzaamheid.

Zoals het citaat van koningin Juliana dat op de bank daar staat: “Zonder verdraagzaamheid kunnen de begrippen vrijheid en vrede niet samen bestaan.”

Want vrijheid wordt niet alleen bedreigd door kogels en bommen,

Maar ook door onverdraagzaamheid.

Door al dat eigen gelijk.

Door vooroordelen en leugens.

Door schreeuwen in plaats van luisteren.

Door gebrek aan begrip, aan tolerantie, aan echt samenleven.

En tolerantie is niet genoeg.

Elkaar slechts verdragen, is dat echt samenleven?

Vinkenoog schrijft:

Zijn twee minuten stilte
voldoende – genoeg?

Nee, niet voldoende, niet genoeg, maar het gaat ook niet om deze twee minuten, het gaat om al die uren, dagen, weken daarna, waarin we ons bewust zijn van onze vrijheid en die van anderen!  

Laten we hopen dat wat wij doen, genoeg is om hen recht te doen.

Laten we dankbaar zijn dat we de rust, ruimte en vrijheid hebben om met elkaar stil te staan voor hen die ons die vrijheid gaven.

Nu, en in alle tijden.