De politieke verhoudingen in Leidschendam-Voorburg lijken na maanden van moeizame coalitievorming verder te verharden. Raadsleden die donderdagavond aanwezig waren bij de extra raadsvergadering spreken tegenover Voorburgs Dagblad over een ernstig bekoelde sfeer, grote onderlinge ergernis en een gebrek aan vertrouwen. Volgens ingewijden wordt het tijd dat burgemeester Martijn Vroom de partijen bij elkaar roept voor crisisberaad.

De extra vergadering van donderdag 17 september was officieel bedoeld om de verkenning van de coalitievorming te bespreken. Informateurs Fatma Koşer Kaya en Meindert Smallenbroek hadden VVD, D66 en CDA geadviseerd om zo snel mogelijk coalitieonderhandelingen te beginnen. De drie partijen beschikken samen over negentien van de 35 zetels. Uiteindelijk werd echter besloten eerst een preverkenning te houden om te onderzoeken of er überhaupt voldoende vertrouwen bestaat om formeel te gaan onderhandelen.

Juist dat woord vertrouwen lijkt inmiddels de kern van het probleem. Meerdere betrokkenen melden aan Voorburgs Dagblad dat de ergernis tijdens en rondom de vergadering groot was. Niet alleen tussen partijen onderling, maar ook over de wijze waarop het informatieproces donderdagavond verliep.

Daarbij klinkt kritiek op de informateurs. Volgens aanwezigen werden tijdens de avond zaken in afzonderlijke groepjes besproken. Dat werd door sommige raadsleden als ongemakkelijk ervaren. De situatie zou volgens betrokkenen zelfs gênant zijn geworden toen anderen die zich bij zo'n gesprek wilden voegen, werden weggestuurd.

Dat zijn stevige signalen. Het gaat bovendien niet meer uitsluitend over de vraag welke partijen samen een college kunnen vormen. De vraag wordt steeds nadrukkelijker of de gemeenteraad na bijna zes maanden formeren nog voldoende onderling vertrouwen heeft om straks normaal met elkaar te kunnen samenwerken.

De raad telt inmiddels elf fracties. VVD heeft acht zetels, D66 zeven, GBLV vijf, PRO vier, CDA vier en Aandacht-LV twee. Daarnaast hebben Partij voor de Dieren, Volt, SP, Fractie Van der Vlies en Fractie Paltansing ieder één zetel. (LV)

Die versnippering hoeft democratisch geen probleem te zijn, maar stelt wel hoge eisen aan de politieke samenwerking. Zonder onderling vertrouwen dreigt vrijwel ieder groot dossier een ingewikkelde zoektocht naar meerderheden te worden.

En dan komt een ongemakkelijke vraag steeds dichterbij: hoe moet deze gemeenteraad straks functioneren wanneer elf fracties bij belangrijke dossiers allemaal afzonderlijk moties en amendementen gaan indienen? Een raad met veel fracties kan prima functioneren, maar alleen wanneer partijen bereid zijn elkaar iets te gunnen, compromissen te sluiten en normale politieke omgangsvormen te respecteren.

Juist daaraan lijkt het momenteel te ontbreken. De informateurs riepen de gemeenteraad zelf al op bij te dragen aan herstel van het onderlinge vertrouwen. 

Daarmee komt ook burgemeester Martijn Vroom nadrukkelijker in beeld. Hij is voorzitter van de gemeenteraad. Volgens ingewijden is het moment aangebroken om niet opnieuw uitsluitend over mogelijke coalities te praten, maar eerst over de beschadigde politieke verhoudingen zelf.

Een crisisberaad tussen fractievoorzitters onder leiding van de burgemeester zou daarom volgens betrokkenen bespreekbaar moeten zijn. Niet om politieke verschillen weg te poetsen, die horen bij een gemeenteraad, maar om afspraken te maken over omgangsvormen, vertrouwen en de manier waarop de raad de komende periode überhaupt werkbaar blijft. Dat is misschien nog wel urgenter dan de vraag welke drie partijen uiteindelijk wethouders mogen leveren.

Na bijna zes maanden formeren is Leidschendam-Voorburg namelijk op een punt beland waarop niet alleen de collegevorming vastzit. Volgens betrokkenen staat inmiddels ook de bestuurbaarheid onder druk. Sommigen spreken zelfs van een dieptepunt in de parlementaire geschiedenis van de gemeente.

Dat laatste is een kwalificatie van betrokkenen, maar het onderliggende probleem valt moeilijk te negeren: als partijen elkaar nauwelijks meer vertrouwen, wordt iedere toekomstige meerderheid kwetsbaar. De eerstvolgende opgave is daarom mogelijk niet het schrijven van een coalitieakkoord, maar het herstellen van een politieke werkrelatie.