Het is zover. De vlaggenmasten liggen al klaar in de schuur, de tassen staan te trappelen om aan een haak te worden gehangen. Mijn dochter doet over een jaar eindexamen. Dat ze de eindstreep überhaupt dreigt te halen, vind ik al een wereldprestatie die eigenlijk een lintje verdient.

Maar als ik het LAKS, Landelijk Aktie Komitee Scholieren, de Nederlandse belangenorganisatie voor middelbare scholieren mag geloven, zijn onze 'prinsen en prinsessen' anno 2026 collectief aan het bezwijken onder een loden last van studiestress. Nu krab ik me wel even achter de oren. Is er iets veranderd aan het aantal vakken? Nee. Is de stelling van Pythagoras ineens drie keer zo lang geworden? Dacht het niet. Volgens het LAKS ligt het aan de sociale druk, de bijbaantjes en de sport.

Pardon? Ik zat vroeger elke zaterdag braaf achter de kassa bij de Konmar (wie kent hem nog, die oranje-zwarte supermarktgigant?). Sporten zat er niet in, want de contributie was een luxe die we niet hadden, maar één ding hadden we wel: zeeën van tijd. Waarom? Omdat we niet werden gegijzeld door een algoritme dat slimmer is dan wijzelf.

De Grote Verleider

Ik moet eerlijk bekennen: ik heb sinds kort een TikTok-account. Ik wilde even 'onderzoek doen' naar wat die jeugd van tegenwoordig nou bezighoudt. Nou, ik kan u vertellen: ik ben een weldenkend mens, de pubertijd ligt inmiddels een paar decennia achter me, maar ik ben er gloeiend bij ingetuind. Voor ik het wist zat ik drie kwartier te kijken naar een filmpje van een hamster die piano speelt en een tutorial over hoe je bloemen kunt schikken in een vaas met een wijnglas op zijn kop erin.

Het is verslavend. Punt.

Als ik als volwassene al de ruggengraat heb van een natte krant zodra die tijdlijn gaat lopen, hoe moet een 14-jarige dan weerstand bieden? Die algoritmen zijn ontworpen om je hersenpan te frituren met constante dopamine-shots. Dat win je niet van een geschiedenisboek over de  Koude Oorlog.

Overheid vs. Ouders

De overheid roept nu dat ze met regelgeving de impact van social media willen beteugelen. Schattig. Echt waar. Maar we weten allemaal dat de overheid dit niet gaat 'sjeffen'. Tegen de tijd dat zij een wet hebben aangenomen, heeft de jeugd alweer drie nieuwe apps ontdekt waar wij de naam niet eens van kunnen uitspreken.

De bal ligt bij ons. De ouders. En ja, dat is soms een ondankbare taak waarbij je de populariteitspoll in huis met stip verliest. "Stel maximumtijden in, trek die stekker eruit, of doe zoals ik: de telefoon gaat na 19.00 uur in de mand. Punt." In het begin was het thuis alsof ik de zuurstoffles van een duiker had afgekoppeld. Er was paniek, er was weerstand, er waren rollende ogen waar een gokkast jaloers op zou zijn. Maar weet je wat? Na een week was het oké. De rust keerde terug.

En nu?

Wat ze dan gaan doen met die vrije tijd? Tja, waarschijnlijk ouderwets 'hangen voor de buis'. En we weten allemaal hoe onze ouders dáár over dachten: "Je krijgt vierkante ogen!" of "Ga toch eens wat nuttigs doen!" Misschien krijgen ze inderdaad die vierkante ogen, maar die zijn tenminste nog gericht op een scherm dat drie meter verderop staat, in plaats van een blauw licht dat hun neusschotje langzaam wegbrandt. Laten we die stap durven zetten. Want als mijn dochter straks dat diploma haalt, wil ik dat ze dat doet met een trotse blik, en niet met een duim die nog steeds onbewust naar boven swiped.

Succes aan alle ouders (en scholieren) in deze spannende tijd. We overleven het wel. Zonder algoritme, maar mét een beetje ouderwetse discipline.